U Ankari je od 26. do 30. oktobra 2026. godine održan XX Kongres turske historije, na kojem je, sa oko 370 naučnika iz više od 37 zemalja, učestvovao Nusret Čolo, savjetnik za kulturno naslijeđe u Sektoru za kulturno–historijskonasljeđe i naučno-istraživački rad Federalnog ministarstva kulture i sporta.
Tokom petodnevnog skupa predstavljena su aktuelna istraživanja iz oblasti turske historije i historiografije, obuhvatajući osmansku historiju, historiju Atatürka i Republike Turske, historiju turskih naroda Srednje Azije, kao i svjetsku historiju. Obraćajući se učesnicima na završnoj sjednici, predsjednik Visoke ustanove Atatürk za kulturu, jezik i historiju, prof. dr. Derya Örs, istakao je da se značaj XX Kongresa turske historije ne ogleda samo u broju izloženih referata i održanih sesija već, prije svega, u njegovom doprinosu razvoju naučne misli. Tom prilikom naglasio je: „Istinska vrijednost ovog kongresa ogleda se, pored raznovrsnosti tema kojima se bavi, i u njegovoj sposobnosti da otvara nova pitanja, da poznate činjenice preispituje u svjetlu novih izvora te da različite pristupe učini predmetom naučne rasprave.“
Predsjednik prof. Örs posebno je ukazao na širinu obrađenih tema, od najstarijih perioda historije Anadolije do osmanskog i republikanskog perioda te na mogućnosti koje umjetna inteligencija i digitalne metode otvaraju za savremena historijska istraživanja. Osvrćući se na činjenicu da se održavanje XX Kongresa turske historije podudarilo sa 103. godišnjicom Republike Turske, Örs je istakao simbolički značaj ove vremenske podudarnosti, izrazivši istovremeno zadovoljstvo učešćem mladih istraživača. Govoreći o metodološkim načelima historijske nauke, posebno je naglasio važnost istraživanja utemeljenih na historijskim izvorima i dokumentima, zaključivši: „Historija je vjerodostojna kada govori jezikom dokumenata, a trajna kada je dokumentima podvrgnuta provjeri.“
Nusret Čolo na Kongresu je održao naučnu prezentaciju pod naslovom „Vakufnama i zadužbine Bosanca Atik Ali-paše iz 915/1509. godine“ na temu Atik Ali-paše, istaknutog osmanskog državnika iz vremena sultana Bajezida II, porijeklom iz Sarajeva. Nakon što je putem devširme uključen u osmanski državni sistem, Atik Ali-paša, poznat i pod nadimkom Hadım, školovao se u Enderunu. Tokom karijere obavljao je dužnost glavnog age Sultanskog saraja, potom je imenovan za beglerbega Karamanije, a kasnije je stekao i položaj velikog vezira. Centralno mjesto izlaganja zauzela je njegova vakufnama iz 915/1509. godine, čiji se izvorni primjerak čuva u biblioteci Süleymaniye u Istanbulu. Riječ je o izuzetno značajnom historijskom dokumentu i jedinom poznatom izvoru koji pruža cjelovite i detaljne podatke o njegovim zadužbinama. Posebna pažnja posvećena je vakufskim objektima koje je Atik Ali-paša podigao, prihodima namijenjenim njihovom održavanju te organizaciji i trajnom obavljanju dobrotvornih službi. Analiza dokumenta omogućila je sagledavanje obima njegovih vakufskih aktivnosti, načina upravljanja zadužbinama i njihove društvene uloge u osmanskom društvu.
Naučni značaj prezentacije ogleda se i u činjenici da je ova arapska vakufnama prvi put predstavljena međunarodnoj naučnoj javnosti, što je izazvalo interesovanje i pozitivne reakcije učesnika Kongresa. Njeno predstavljanje ukazalo je na značaj izvornog arhivskog materijala za nova historiografska istraživanja, posebno u pogledu boljeg poznavanja jednog od istaknutih osmanskih državnika bosanskog porijekla, kao i njegovog vakufskog i graditeljskog opusa. Ujedno je skrenuta pažnja na vrijednost bosanskohercegovačke historijske i kulturne baštine te doprinos ličnosti bosanskog porijekla širim historijskim i civilizacijskim tokovima osmanskog perioda.
